22 paź 2026
Mikrobiologia
„Diagnostyka mikrobiologiczna – praktyczne aspekty” – seminarium
Autor: dr hab. Joanna Kwiecińska-Piróg, prof. UMK
Charakterystyka:
Szkolenie porządkuje wiedzę na temat aktualnie stosowanych metod diagnostyki mikrobiologicznej, sposobów przygotowania i zastosowania wyników badań mikrobiologicznych w praktyce klinicznej oraz sposobów kontroli jakości badań mikrobiologicznych w świetle obowiązujących przepisów prawa i aktualnych zaleceń.
Mikrobiologiczne laboratoria diagnostyczne dysponują obecnie wieloma różnymi technikami, które pozwalają na identyfikację czynnika etiologicznego zakażenia. Są to zarówno klasyczne techniki oparte na hodowli, tj. posiewie materiału klinicznego i identyfikacji wyrosłych kolonii, jak i techniki immunologiczne oparte na reakcji antygen–przeciwciało oraz najnowsze metody biologii molekularnej, które powszechnie znalazły zastosowanie, m.in. w postaci zestawów gotowych do użycia w systemach zamkniętych. Różnorodność metod identyfikacji czynnika etiologicznego sprawia, że interpretacja wyników nie jest zawsze jednoznaczna i wymaga kompleksowego zrozumienia zalet i wad stosowanych metod, aby wydać wiarygodny wynik badania mikrobiologicznego oraz udzielić zespołowi klinicznemu niezbędnych wskazówek do podejmowania decyzji diagnostyczno-terapeutycznych. Wyzwaniem jest również zewnątrz- i wewnątrzlaboratoryjna kontrola jakości wykonywanych badań mikrobiologicznych, która z uwagi na charakter samego badania mikrobiologicznego nie zawsze jest jednoznaczna.
Program seminarium pozwoli zapoznać osoby uczestniczące w szkoleniu ze sposobami walidacji i weryfikacji metod diagnostycznych stosowanych w mikrobiologii, w tym metod oznaczania antybiotykowrażliwości. W świetle obecnych przepisów i restrykcji związanych ze spełnianiem wymagań IVD, trudności sprawia także oznaczanie antybiotykowrażliwości bakterii i grzybów, jak również interpretacja uzyskanych wyników zgodnie z dostępnymi rekomendacjami oraz wówczas, gdy rekomendacje nie są dostępne.
Struktura seminarium:
Szkolenie ma formę jednodniowego seminarium stacjonarnego, obejmującego 8 godzin dydaktycznych, realizowanego w miejscu wskazanym przez organizatora, w grupach o liczebności zgodnej z założeniami projektu – średnio 25 osób. W trakcie szkolenia stacjonarnego przewiduje się dwie 45-minutowe przerwy pomiędzy poszczególnymi modułami.
Zakres tematyczny z przyporządkowaniem odpowiedniej liczby godzin do poszczególnych zakresów tematycznych:
- metody diagnostyki mikrobiologicznej: techniki posiewu, techniki immunologiczne, techniki biologii molekularnej – sposoby przedstawiania wyników w raporcie z badania mikrobiologicznego – 1 godzina dydaktyczna;
- przeprowadzenie kontroli jakości badań mikrobiologicznych oraz interpretacja i analiza wyników kontroli jakości - 1 godzina dydaktyczna;
- metody oznaczania antybiotykowrażliwości i sposoby interpretacji wyników oznaczeń – interpretacja wyników uzyskanych różnymi metodami, włączając metody biologii molekularnej – 1 godzina dydaktyczna;
- raport z badania mikrobiologicznego – przygotowanie raportu według aktualnych wytycznych – 1 godzina dydaktyczna;
- przygotowanie osoby badanej do badania mikrobiologicznego – analiza wpływu fazy przedanalitycznej na wynik badania – 1 godzina dydaktyczna;
- błędy przedlaboratoryjne, laboratoryjne (przedanalityczne, analityczne i poanalityczne), niezgodności i odstępstwa – sposób raportowania, analiza i raport – 1 godzina dydaktyczna;
- zastosowanie kliniczne wyników badań mikrobiologicznych, w tym korzystanie z mapy mikrobiologicznej jednostki – clinical cases – 2 godziny dydaktyczne.
| Moduł | Temat | Czas |
|---|---|---|
| I | Metody diagnostyki mikrobiologicznej, zasady prezentowania wyników badań na raporcie i kontrola jakości badań | 180 minut |
| II | Błędy przedlaboratoryjne i laboratoryjne w laboratorium mikrobiologicznym i ich analiza | 90 minut |
| III | Zastosowanie kliniczne wyników badań mikrobiologicznych | 90 minut |
Szczegółowy opis tematów:
Temat 1. Metody diagnostyki mikrobiologicznej, zasady prezentowania wyników badań na raporcie i kontrola jakości badań [180 minut]
W obrębie modułu będą poruszane następujące zagadnienia:
- metody diagnostyki mikrobiologicznej: techniki posiewu, techniki immunologiczne, techniki biologii molekularnej na przykładzie zanonimizowanych wyników badań diagnostycznych, w których zastosowano wyżej wymienione techniki badania mikrobiologicznego, uwzględniając wady i zalety poszczególnych metod diagnostycznych w poszczególnych przypadkach klinicznych wraz ze wskazaniem potencjalnych badań poszerzających/ukierunkowujących diagnostykę mikrobiologiczną (co najmniej 6 różnych zanonimizowanych wyników badań mikrobiologicznych wykonanych odmiennymi technikami diagnostycznymi);
- metody oznaczania antybiotykowrażliwości i sposoby interpretacji wyników oznaczeń z uwzględnieniem oznaczeń metodami referencyjnymi dla konkretnych grup drobnoustrojów oraz sposobami i możliwościami interpretacji ECOFF, (t)ECOFF i ECV na podstawie przygotowanych wyników oznaczeń wartości stref zahamowania wzrostu lub minimalnego stężenia hamującego wzrost (MIC), które posłużą osobie uczestniczącej do samodzielnego zinterpretowania wyników i przygotowania raportu z badania mikrobiologicznego z odpowiednimi komentarzami (praca przy komputerze z wyszukiwaniem dostępnych rekomendacji w sieci, w tym korzystanie ze strony EUCAST w celu interpretacji wartości ECOFF);
- raport z badania mikrobiologicznego – zasady przygotowania według aktualnych wytycznych uwzględniających Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 czerwca 2025 r. w sprawie standardów jakości dla laboratoriów (Dz.U. 2025 poz. 961) (przygotowanie w trakcie szkolenia szablonu raportu z badania mikrobiologicznego wykonanego techniką posiewu zawierającego wszystkie elementy wyszczególnione w wyżej wymienionym Rozporządzeniu);
- kontrola jakości badań mikrobiologicznych, w ramach której zostaną przedstawione przykłady walidacji i weryfikacji metod diagnostycznych wykorzystywanych w laboratorium mikrobiologicznym oraz przykłady kontroli wyników badań ilościowych uzyskanych technikami immunologicznymi i metodami biologii molekularnej z zastosowaniem kart Levey-Jenningsa i reguł Westgarda (co najmniej jeden przykład).
Temat 2. Błędy przedlaboratoryjne i laboratoryjne w laboratorium mikrobiologicznym i ich analiza [90 minut]
W obrębie modułu będą poruszane następujące zagadnienia:
- zasady przygotowania listy błędów przedlaboratoryjnych i laboratoryjnych z uwzględnieniem miejsc ich powstawania (faza przedanalityczna, analityczna i poanalityczna), specyfiki badań mikrobiologicznych oraz przygotowania osoby badanej do badania mikrobiologicznego;
- sposobów wykonywania analizy błędów (przedanalityczne, analityczne i poanalityczne) wraz ze sposobem ich monitorowania (wykorzystanie metody Six Sigma; praca na przygotowanym arkuszu kalkulacyjnym prezentującym liczbę różnych błędów przedlaboratoryjnych, w celu określenia współczynników błędów oraz oceny ich trendów);
- zastosowanie zaleceń CDC do obliczania wskaźników kontaminacji próbek krwi oraz wskaźnika próbek krwi pobranych niezgodnie z rekomendacjami (praca na danych w arkuszu kalkulacyjnym lub z kalkulatorem);
- analiza przykładów niezgodności i odstępstw, w tym związek ze zdarzeniami niepożądanymi zdefiniowanymi w Ustawie z dnia 16 czerwca 2023 r. o jakości w opiece zdrowotnej i bezpieczeństwie pacjenta (Dz.U. 2023 poz. 1692) (co najmniej jeden przykład niezgodności, jeden przykład odstępstwa oraz jeden przykład zdarzenia niepożądanego).
Temat 3. Zastosowanie kliniczne wyników badań mikrobiologicznych [90 minut]
W obrębie modułu będą poruszane następujące zagadnienia:
- konkretne przypadki szpitalnych i pozaszpitalnych zakażeń wirusowych, bakteryjnych i grzybiczych ze wskazaniem różnych możliwości diagnostyki i/lub poszerzenia jej zakresu (co najmniej 8 przykładów zanonimizowanych wyników badań w powiązaniu z opisem historii choroby osoby chorej, w tym co najmniej trzy zawierające wyniki oznaczenia antybiotykowrażliwości bakterii tlenowych i względnie beztlenowych, jeden dotyczący bakterii beztlenowych oraz jeden dotyczący grzybów);
- zasady przygotowania i korzystania z mapy mikrobiologicznej jednostki, uwzględniając przygotowanie schematu zastosowania mapy mikrobiologicznej w tworzeniu szpitalnej polityki antybiotykowej na przykładzie empirycznego leczenia sepsy w oparciu o wyniki badań mikrobiologicznych i wnioski zawarte w mapach mikrobiologicznych (praca z raportem rocznym przedstawiającym częstość występowania różnych czynników etiologicznych zakażeń krwi u osób hospitalizowanych oraz wyniki rocznej analizy mikrobiologicznej antybiogramów skumulowanych trzech wybranych rodzajów/gatunków/grup taksonomicznych drobnoustrojów).
Efekty nauki:
1. Wiedza
Osoba uczestnicząca w szkoleniu nabędzie wiedzę w zakresie:
- definiowania ograniczeń i wskazań do zastosowania różnych technik diagnostycznych w badaniach mikrobiologicznych;
- charakteryzowania sposobów kontroli jakości badań mikrobiologicznych;
- znajomości metod oznaczania antybiotykowrażliwości bakterii i grzybów według obowiązujących wytycznych EUCAST i CLSI, również z uwzględnieniem metod oceny oddziaływań między antybiotykami;
- definiowania rodzajów błędów przedlaboratoryjnych i laboratoryjnych, włączając znajomość błędów oceniających przygotowanie osoby badanej do badania wraz ze sposobem analizy wyników i przygotowywania projektów poprawy jakości;
- znajomości zasad korzystania z mapy mikrobiologicznej jednostki ochrony zdrowia.
2. Umiejętności
W czasie szkolenia osoba uczestnicząca nabędzie umiejętność:
- interpretacji wyników badań mikrobiologicznych uzyskanych różnymi technikami diagnostycznymi;
- zaplanowania kontroli jakości badania mikrobiologicznego, z uwzględnieniem walidacji i weryfikacji metody;
- zaplanowania oznaczenia antybiotykowrażliwości bakterii i grzybów zgodnie z obowiązującymi rekomendacjami EUCAST i CLSI, w tym sposoby oznaczania antybiotykowrażliwości w celu interpretacji wyników z wykorzystaniem ECOFF lub ECV;
- analizy wyników oceny interakcji pomiędzy antybiotykami, m.in. w oparciu o wartość FICI;
- interpretacji wyników oznaczania antybiotykowrażliwości bakterii i grzybów zgodnie z rekomendacjami EUCAST i CLSI, uwzględniając interpretację na podstawie ECOFF / (t)ECOFF lub ECV oraz doboru testów do oznaczeń;
- laboratoryjnej interpretacji wyników i przygotowania raportu z badania mikrobiologicznego;
- opracowania listy błędów przedlaboratoryjnych, w tym błędów związanych z przygotowaniem osoby badanej do badania mikrobiologicznego wraz ze sposobem ich analizy;
- przygotowania listy błędów laboratoryjnych oraz sposobu ich analizy, również w powiązaniu z raportowaniem zdarzeń niepożądanych;
- wykorzystania wyników badań mikrobiologicznych w powiązaniu z informacją o stanie klinicznym osoby chorej w laboratoryjnej poradzie diagnostycznej oraz jako element współpracy z zespołem klinicznym i osobami chorymi.
3. Kompetencje społeczne
W zakresie kompetencji społecznych osoba uczestnicząca w szkoleniu nabędzie umiejętności formułowania i przekazania informacji dotyczącej wyniku badania mikrobiologicznego zespołowi klinicznemu lub osobie chorej ze wskazaniem możliwych badań uzupełniających diagnostykę zakażenia.
