22 paź 2026
POCT
„Diagnostyka w miejscu opieki nad pacjentem – organizacja, nadzór i zapewnienie jakości badań POCT” – seminarium
Autor: dr n. farm. Ewelina Kreft
Charakterystyka:
Celem szkolenia jest przygotowanie osób uczestniczących do prawidłowego (zgodnego z wytycznymi Ministerstwa Zdrowia) organizowania, wdrażania, nadzorowania i doskonalenia systemu badań POCT z uwzględnieniem bezpieczeństwa pacjenta, wymagań jakościowych oraz roli medycznego laboratorium diagnostycznego w procesie POCT.
Uzupełniająco w szkoleniu zostaną zasygnalizowane wybrane, szersze obszary zastosowania POCT, pozostające poza bezpośrednim zakresem rozporządzenia Ministra Zdrowia, w szczególności w podstawowej opiece zdrowotnej, ambulatoryjnej opiece specjalistycznej, ratownictwie medycznym, opiece domowej oraz warunkach terenowych. Zagadnienia te zostaną przedstawione w formie krótkiego przeglądu aktualnych trendów światowych, nowych technologii i możliwych kierunków rozwoju diagnostyki POCT.
Szkolenie obejmuje cały cykl funkcjonowania systemu POCT:
- ocenę potrzeby klinicznej i wybór urządzenia;
- walidację i weryfikację walidacji metody;
- szkolenie operatorów i współpracę diagnostów laboratoryjnych z personelem medycznym wykonującym badania poza medycznym laboratorium diagnostycznym;
- zapewnienie jakości badań;
- dokumentację;
- postępowanie z niezgodnościami.
Struktura seminarium:
Szkolenie realizowane jest w formie stacjonarnego seminarium. Zajęcia obejmują wykłady, prezentację przykładów praktycznych, analizę przypadków, wykonywanie zadań problemowych oraz moderowaną dyskusję z osobami uczestniczącymi. Łączny wymiar szkolenia wynosi 8 godzin dydaktycznych.
| Moduł | Temat | Czas |
|---|---|---|
| Pre-test | Wstępna ocena wiedzy osób uczestniczących z zakresu organizacji, jakości i realizacji badań POCT | 15 minut |
| I | POCT w systemie jakości i organizacji podmiotu leczniczego | 30 minut |
| II | Ocena potrzeby i wdrażanie badania POCT | 45 minut |
| III | Procedury i dokumentacja systemu POCT | 45 minut |
| IV | Walidacja, weryfikacja metody i dopuszczenie urządzenia do użytkowania | 45 minut |
| Przerwa | 45 minut | |
| V | Kontrola jakości, niezgodności i działania korygujące | 45 minut |
| VI | Proces badania POCT – od identyfikacji pacjenta do raportowania wyniku | 45 minut |
| VII | Operatorzy POCT – szkolenie, uprawnienia i ocena kompetencji | 45 minut |
| VIII | Nowe obszary zastosowania i wybrane kierunki rozwoju diagnostyki POCT | 30 minut |
| Post-test | Końcowa ocena osiągnięcia efektów uczenia się | 15 minut |
Szczegółowy opis tematów:
Temat 1. POCT w systemie jakości i organizacji podmiotu leczniczego [30 minut]
Zakres merytoryczny:
- podstawy prawne i wymagania organizacyjne dotyczące badań POCT;
- definicja i zakres badań wykonywanych w miejscu opieki nad pacjentem;
- znaczenie kliniczne szybkiego uzyskania wyniku;
- korzyści, ograniczenia, wyzwania i ryzyka związane z POCT;
- miejsce POCT w strukturze organizacyjnej podmiotu leczniczego;
- odpowiedzialność podmiotu leczniczego, medycznego laboratorium diagnostycznego, kierownika laboratorium, koordynatora POCT, zespołu do spraw POCT oraz kierowników jednostek klinicznych;
- zasady powoływania, skład i zadania zespołu do spraw POCT;
- współpraca laboratorium z jednostkami klinicznymi;
- ogólne zasady nadzoru nad wyposażeniem wykorzystywanym w POCT.
Część praktyczna:
- analiza przykładowej struktury organizacyjnej systemu POCT;
- przyporządkowanie odpowiedzialności poszczególnym osobom;
- określenie obszarów odpowiedzialności laboratorium i jednostki klinicznej;
- opracowanie przykładowego zakresu zadań zespołu do spraw POCT.
Temat 2. Ocena potrzeby i wdrażanie badania POCT [45 minut]
Zakres merytoryczny:
- zasady zgłaszania potrzeby wdrożenia nowego badania;
- ocena uzasadnienia klinicznego i organizacyjnego;
- określenie populacji pacjentów i miejsca wykonywania badań;
- kryteria wyboru urządzenia;
- rodzaj materiału biologicznego i sposób jego pobierania;
- czas uzyskania wyniku, zakres pomiarowy i ograniczenia metody;
- łatwość obsługi i ryzyko błędów operatora;
- wymagania dotyczące identyfikacji pacjenta, operatora i urządzenia;
- możliwość zarządzania dostępem i blokowania urządzenia;
- integracja z systemem pośredniczącym, LIS i HIS;
- dostępność, przechowywanie odczynników, materiałów zużywalnych, serwisu i wsparcia technicznego;
- ocena całkowitych kosztów wdrożenia i eksploatacji;
- ocena ryzyka przed wdrożeniem;
- dokumentowanie procesu wyboru i zatwierdzenia urządzenia.
Część praktyczna:
- porównanie dwóch urządzeń na podstawie ustalonych kryteriów;
- wybór urządzenia dla określonej jednostki i grupy pacjentów;
- identyfikacja kosztów pośrednich i ryzyk organizacyjnych;
- przygotowanie skróconej listy kontrolnej wyboru urządzenia;
- analiza ryzyka wdrożenia urządzenia bez integracji z systemem informatycznym.
Temat 3. Procedury i dokumentacja systemu POCT [45 minut]
Zakres merytoryczny:
- struktura dokumentacji systemu POCT;
- nadrzędna procedura organizacji i nadzoru nad badaniami;
- instrukcje stanowiskowe dla poszczególnych urządzeń;
- zasady zlecania, wykonywania i zatwierdzania badań;
- potwierdzanie wykonania badania przez operatora;
- codzienne potwierdzanie prawidłowości procesu badawczego;
- formularze i rejestry stosowane w systemie POCT;
- dokumentowanie kontroli jakości, konserwacji, awarii, serwisu i działań naprawczych;
- prowadzenie i archiwizacja zapisów;
- nadzór nad aktualnością procedur i instrukcji;
- przygotowanie dokumentacji do audytu lub przeglądu akredytacyjnego.
Część praktyczna:
- przegląd przykładowej procedury POCT;
- identyfikacja brakujących lub niejednoznacznych zapisów;
- przygotowanie wykazu dokumentów i zapisów wymaganych podczas oceny systemu.
Temat 4. Walidacja, weryfikacja i dopuszczenie urządzenia do użytkowania [45 minut]
Zakres merytoryczny:
- różnice między walidacją a weryfikacją procedury badawczej;
- ustalanie zakresu oceny przed rozpoczęciem rutynowego użytkowania;
- weryfikacja deklaracji producenta;
- ocena analityczna metody;
- ocena zakresu pomiarowego i wartości granicznych;
- wpływ rodzaju materiału biologicznego na wynik;
- porównanie wyników POCT z metodą laboratoryjną;
- dobór próbek i zakresu stężeń;
- ocena obciążenia systematycznego;
- zgodność analityczna i kliniczna;
- ustalanie kryteriów akceptacji;
- dokumentowanie wyników;
- decyzja o dopuszczeniu urządzenia do użytkowania;
- postępowanie w przypadku niespełnienia kryteriów.
Część praktyczna:
- analiza przykładowych wyników precyzji;
- obliczenie współczynnika zmienności i porównanie go z kryterium akceptacji;
- ocena wyników porównania urządzenia POCT z metodą laboratoryjną;
- analiza przypadku wysokiej korelacji przy istotnym obciążeniu systematycznym;
- przygotowanie decyzji o dopuszczeniu, warunkowym dopuszczeniu albo niedopuszczeniu urządzenia.
Temat 5. Kontrola jakości, niezgodności i działania korygujące [45 minut]
Zakres merytoryczny:
- cele wewnętrznej kontroli jakości;
- dobór materiałów kontrolnych i liczby poziomów kontroli;
- ustalanie częstotliwości wykonywania kontroli;
- kontrola po zmianie partii materiałów, serwisie, awarii lub zmianie lokalizacji urządzenia;
- codzienne potwierdzanie prawidłowości procesu badawczego;
- ustalanie kryteriów akceptacji;
- interpretacja wyników kontroli;
- postępowanie z wynikiem nieakceptowalnym;
- wstrzymanie badań pacjentów;
- ocena wyników wykonanych od ostatniej prawidłowej kontroli;
- dokumentowanie podjętych działań;
- zewnętrzna ocena jakości;
- alternatywne formy oceny jakości w przypadku braku programu EQA;
- okresowe porównania z laboratorium i pomiędzy urządzeniami;
- rejestrowanie niezgodności i analiza ich przyczyn;
- działania korygujące i ocena ich skuteczności;
- wskaźniki jakości i okresowe przeglądy.
Część praktyczna:
- interpretacja przykładowej serii wyników kontroli jakości;
- opracowanie algorytmu postępowania w przypadku uzyskania wyniku kontroli jakości wykraczającego poza wcześniej ustalone kryteria;
- ocena, które wyniki pacjentów wymagają ponownej analizy;
- analiza rozbieżności między wynikiem POCT a wynikiem laboratoryjnym;
- ocena porównywalności dwóch urządzeń;
- analiza wyniku EQA i zaplanowanie działań korygujących.
Temat 6. Proces badania POCT – od identyfikacji pacjenta do raportowania wyniku [45 minut]
Zakres merytoryczny:
- procedury przedanalityczne (identyfikacja pacjenta, operatora, urządzenia, miejsca i czasu wykonania badania, przygotowanie pacjenta i wybór właściwego materiału biologicznego);
- pobieranie materiału do badania, identyfikacja materiału, czas od pobrania do wykonania badania;
- postępowanie z komunikatami i błędami urządzenia; wyniki poza zakresem pomiarowym;
- błędy przedanalityczne, analityczne i poanalityczne;
- zatwierdzanie i dokumentowanie wyników;
- wymagane elementy sprawozdania z badania POCT;
- standaryzacja komentarzy do wyników;
- podstawowe zasady kodowania LOINC;
- zapewnienie pełnej identyfikowalności procesu.
Część praktyczna:
- analiza przykładów błędów przedanalitycznych, analitycznych i poanalitycznych;
- ocena kompletności przykładowego wyniku badania;
- przygotowanie komentarza do wyniku;
- dobór kodu LOINC dla wybranego badania POCT.
Temat 7. Operatorzy POCT – szkolenie, nadawanie dostępów do analizatorów POCT i ocena kompetencji [45 minut]
Zakres merytoryczny:
- wymagania wobec personelu wykonującego badania POCT;
- prowadzenie imiennej listy uprawnionych operatorów;
- program szkolenia wstępnego;
- szkolenia okresowe oraz szkolenia po zmianie urządzenia lub procedury;
- praktyczna nauka obsługi urządzenia;
- metody oceny kompetencji operatora;
- ocena znajomości fazy przedanalitycznej, analitycznej i poanalitycznej;
- zarządzanie dostępem do urządzeń;
- dokumentowanie szkolenia i oceny umiejętności;
- odpowiedzialność operatora za wykonanie i zapis wyniku;
- postępowanie po stwierdzeniu braku lub utraty kompetencji.
Część praktyczna:
- analiza przykładowej karty kompetencji operatora;
- przygotowanie kryteriów dopuszczenia personelu do wykonywania badania;
- omówienie przypadku wykonania badania przez osobę bez aktualnych uprawnień;
- opracowanie działań po stwierdzeniu braku kompetencji operatora.
Temat 8. Nowe obszary zastosowania i kierunki rozwoju diagnostyki POCT [30 minut]
Zakres merytoryczny:
- rozwój POCT poza środowiskiem szpitalnym;
- zastosowanie badań w podstawowej opiece zdrowotnej, ambulatoryjnej opiece specjalistycznej, ratownictwie medycznym i opiece domowej;
- wpływ POCT na skrócenie ścieżki diagnostycznej;
- organizacja nadzoru nad badaniami wykonywanymi w jednostkach oddalonych od laboratorium;
- wyzwania związane z wykonywaniem badań przez personel o różnym przygotowaniu zawodowym;
- zastosowanie POCT w zdarzeniach masowych, katastrofach, działaniach wojennych i medycynie pola walki;
- dobór badań do poziomu zabezpieczenia medycznego i warunków środowiskowych;
- wpływ temperatury, wilgotności, transportu, ograniczonego zasilania i łączności na wiarygodność badań;
- mobilne i przenośne systemy diagnostyczne;
- zdalny nadzór nad urządzeniami, operatorami i kontrolą jakości;
- integracja wyników z dokumentacją elektroniczną i systemami telemedycznymi;
- rola diagnosty laboratoryjnego w ocenie i wdrażaniu nowych technologii;
- kryteria oceny korzyści klinicznej, organizacyjnej i jakościowej nowych rozwiązań.
Część praktyczna:
- opracowanie modelu organizacji POCT w placówce podstawowej opieki zdrowotnej;
- dobór panelu badań dla zespołu ratownictwa medycznego lub mobilnego punktu medycznego;
- analiza wykonywania badań przy ograniczonym dostępie do laboratorium, zasilania i systemów informatycznych;
- identyfikacja ryzyk związanych z transportem i przechowywaniem urządzeń oraz odczynników;
- przygotowanie planu awaryjnego na wypadek braku łączności lub uszkodzenia urządzenia;
- ocena nowej technologii pod względem przydatności klinicznej, jakości, kosztów i możliwości objęcia nadzorem.
Efekty nauki:
1. Wiedza
Osoba uczestnicząca:
- wymienia podstawowe wymagania prawne i organizacyjne dotyczące badań POCT oraz przyporządkowuje zadania podmiotowi leczniczemu, medycznemu laboratorium diagnostycznemu, osobom koordynującym i osobom należącym do zespołu do spraw POCT;
- wyjaśnia znaczenie kliniczne badań POCT oraz rozróżnia ich korzyści, ograniczenia i ryzyka;
- wyjaśnia etapy oceny potrzeby, wyboru i wdrażania badania POCT, z uwzględnieniem wymagań klinicznych, jakościowych, organizacyjnych, informatycznych i ekonomicznych;
- rozróżnia walidację i weryfikację procedury badawczej oraz wskazuje parametry i kryteria oceny poprzedzającej dopuszczenie urządzenia do użytkowania;
- opisuje zasady wewnętrznej kontroli jakości, zewnętrznej oceny jakości oraz postępowania po uzyskaniu wyniku nieakceptowalnego;
- wymienia wymagane elementy dokumentacji, zapisów i identyfikowalności procesu POCT oraz klasyfikuje błędy przedanalityczne, analityczne i poanalityczne;
- wyjaśnia zasady szkolenia, okresowej oceny kompetencji oraz zarządzania dostępem operatorów do urządzeń POCT;
- charakteryzuje nowe obszary zastosowania POCT oraz czynniki środowiskowe, techniczne i organizacyjne wpływające na wiarygodność badań wykonywanych poza laboratorium.
2. Umiejętności
Osoba uczestnicząca:
- ocenia zasadność wdrożenia badania POCT i dobiera urządzenie do potrzeb klinicznych, populacji pacjentów oraz warunków organizacyjnych;
- opracowuje podstawowy schemat procedury POCT oraz dobiera wymagane instrukcje, formularze, rejestry i zapisy;
- planuje podstawowy zakres weryfikacji metody oznaczania/systemu pomiarowego, dobiera właściwe parametry analityczne i kryteria akceptacji, interpretuje wyniki oceny oraz formułuje decyzję o dopuszczeniu metody do stosowania;
- dobiera zasady i częstotliwość kontroli jakości do rodzaju badania oraz interpretuje wyniki wewnętrznej i zewnętrznej kontroli jakości względem ustalonych kryteriów akceptacji;
- identyfikuje niezgodności, opracowuje zasady zgłaszania niezgodności, analizuje ich możliwe przyczyny, dobiera działania korygujące i ocenia sposób sprawdzenia ich skuteczności;
- ocenia prawidłowość procesu badania POCT od identyfikacji pacjenta do raportowania wyniku, w tym kompletność sprawozdania, komentarz do wyniku i dobór kodu LOINC;
- opracowuje podstawowy plan szkolenia operatorów, kryteria nadania uprawnień oraz sposób okresowej oceny kompetencji;
- komunikuje problemy jakościowe, wyniki krytyczne i proponowane działania naprawcze w sposób rzeczowy, udokumentowany i wspierający współpracę interdyscyplinarną;
- projektuje podstawowe zasady organizacji i nadzoru nad POCT w jednostce oddalonej od laboratorium oraz przygotowuje działania awaryjne na wypadek ograniczeń środowiskowych, technicznych lub informatycznych.
3. Kompetencje społeczne
Osoba uczestnicząca:
- wykazuje gotowość do odpowiedzialnego wykonywania i nadzorowania badań POCT z uwzględnieniem bezpieczeństwa pacjenta, granic własnych kompetencji oraz obowiązujących procedur;
- wykazuje gotowość do współpracy z osobami wykonującymi zawód diagnosty laboratoryjnego, lekarza, pielęgniarki, ratownika medycznego i personelem zarządzającym oraz do respektowania uzgodnionego podziału odpowiedzialności;
- wykazuje gotowość do niezwłocznego zgłaszania i dokumentowania niezgodności, podejmowania działań ograniczających ryzyko oraz wspierania kultury jakości i bezpieczeństwa;
- wykazuje gotowość do systematycznego aktualizowania własnej wiedzy i umiejętności, doskonalenia kompetencji operatorów oraz inicjowania usprawnień systemu POCT.
