• ogólne zasady zlecania oceny autoprzeciwciał:
  • prawdopodobieństwo przedtestowe (ang. pre-test probability) jako główny czynnik determinujący racjonalność diagnostyki serologicznej (badania celowane, adekwatne do kontekstu klinicznego),
  • właściwa konstrukcja i wypełnienie skierowania na wykonanie oznaczenia autoprzeciwciał,
  • uwzględnienie wieloetapowości oznaczeń np. test przesiewowy i antygenowo swoisty i konieczności wykonania oznaczeń w jednoczasowo pozyskanych próbkach materiału biologicznego,
  • uwzględnienie kryteriów klasyfikacyjnych/diagnostycznych,
  • właściwe zaplanowanie pomiarów seryjnych w przypadku monitorowania aktywności procesu chorobowego przy użyciu autoprzeciwciał.
  • konieczność dopasowania schematu diagnostycznego/lokalnych algorytmów postępowania do obowiązujących rekomendacji, wytycznych, zaleceń;
• czynniki wpływające na fazy procesu analitycznego:
  • przygotowanie osoby pacjenckiej ze szczególnym uwzględnieniem stosowanego leczenia (np. leczenie immunosupresyjne, biologiczne), chorób współistniejących (np. infekcje, choroby nowotworowe), ciąży, innych czynników, które mogą interferować w metodach stosowanych do oznaczania autoprzeciwciał,
  • inne czynniki wpływające na jakość próbki (np. hemoliza, lipemia, ikteria) i jej wpływ na wiarygodność wyników badań,
  • inne błędy w fazie przedanalitycznej (identyfikacja próbki, warunki transportu, stabilność i przechowywanie materiału do badań),
  • inne czynniki interferujące związane ze specyfiką metody (w tym reakcje krzyżowe, przeciwciała heterofilowe, różnice osobnicze, heterogenność odpowiedzi immunologicznej),
  • postępowanie przy podejrzeniu interferencji (np. w przypadku niezgodności ze stanem klinicznym chorego lub niespójności testu przesiewowego i antygenowo swoistego);
• interpretacja wyników badań w kontekście klinicznym;
• inne aspekty:
  • organizacja pracowni immunodiagnostyki,
  • weryfikacja metody,
  • precyzja metody,
  • TAT,
  • automatyzacja metod,
  • narzędzia AI – automatyczny odczyt i interpretacja wyniku (np. wzory świeceń i miano w metodzie immunofluorescencji pośredniej)
  • kontrola wewnątrzlaboratoryjna,
  • zewnętrzna ocena jakości.

• wprowadzenie – ogólna charakterystyka i nozologia chorób układowych tkanki łącznej;
• objawy alarmujące uzasadniające podjęcie diagnostyki serologicznej;
• przeciwciała przeciwjądrowe (antinuclear antibodies – ANA):
  • definicja,
  • test przesiewowy – miano ANA,
  • test przesiewowy – typ świecenia ANA,
  • testy potwierdzenia swoistości antygenowej (wskazania do wykonania, metody),
  • testy potwierdzenia swoistości antygenowej – znaczenie kliniczne wybranych autoprzeciwciał w chorobach układowych tkanki łącznej;
• aspekty interpretacyjne:
  • wyniki graniczne i słabo dodatnie (szczególnie w testach wieloparametrowych typu immunoblot), wyniki nietypowe – zasady interpretacji, metody weryfikujące,
  • rozbieżności między testem przesiewowym i testem potwierdzenia swoistości antygenowej – potencjalne przyczyny, zasady interpretacji;
• sytuacje szczególne:
  • wynik dodatni u osoby bezobjawowej (algorytmy postępowania, ANA w populacji ogólnej, ANA w innych schorzeniach niż choroby układowe tkanki łącznej, inne czynniki odpowiedzialne za dodatni wynik ANA, w tym wpływ leków, infekcji, ciąży),
  • wynik ujemny u osoby ze zdiagnozowaną chorobą układową tkanki łącznej – potencjalne przyczyny i znaczenie kliniczne,
  • możliwość wykorzystania autoprzeciwciał do monitorowania aktywności choroby (czy są wskazania do seryjnych oznaczeń ANA; wskazania, zasady i algorytmy postępowania przy monitorowaniu tocznia rumieniowatego układowego przy użyciu przeciwciał anty-dsDNA);
• przypadek reumatoidalnego zapalenia stawów;
• wykorzystanie narzędzi AI, np. do klasteryzacji i oceny rokowania u osób chorych na choroby układowe tkanki łącznej w zależności od profilu ANA w konstelacji z objawami klinicznymi.

• autoimmunologiczne zapalenie wątroby;
• pierwotne zapalenie dróg żółciowych;
• pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych;
• wrzodziejące zapalenie jelita grubego;
• choroba Leśniowskiego i Crohna;
• celiakia;
• przypadek celiakii;
• przypadek nieswoistego zapalenia jelit – kwalifikacja osoby pacjenckiej do programu lekowego i monitorowanie leczenia biologicznego.

• choroby demielinizacyjne na przykładzie stwardnienia rozsianego:
  • postępowanie diagnostyczne – w tym badanie płynu mózgowo-rdzeniowego,
  • diagnostyka immunologiczna,
  • diagnostyka laboratoryjna w różnicowaniu z innymi chorobami,
  • badania immunologiczne w innych zespołach demielinizacyjnych;
• neurologiczne zespoły paranowotworowe (NZP);
• autoimmunologiczne zapalenia mózgu (AZM):
  • definicja, różnicowanie postaci związanej z nowotworem od niezwiązanej,
  • limbiczne zapalenie mózgu – główne objawy kliniczne, diagnostyka zapalenia układu limbicznego w oparciu o przeciwciała przeciw antygenom wewnątrzkomórkowym i powierzchniowym,
  • zapalenie mózgu związane z przeciwciałami anty-NMDAR – krótka charakterystyka objawów klinicznych, wskazania do oznaczenia anty-NMDAR, korelacja miana z odpowiedzią na leczenie, aspekty metodologiczne;
  • inne przeciwciała w diagnostyce AZM,
  • kryteria diagnostyczne i algorytm diagnostyczny AZM u dorosłych i dzieci;
• podsumowanie znaczenia diagnostycznego przeciwciał antyneuralnych w NZP i AZM;
• zespoły neurologiczne z obecnością przeciwciał przeciw gangliozydom na przykładzie zespołu Guillain-Barrѐgo (ZGB) – rodzaje przeciwciał przeciw gangliozydom, znaczenie diagnostyczne w ZGB i jego odmianach, aspekty metodologiczne (dostępne testy, zalety i wady, rekomendacje);
• myasthenia gravis: diagnostyka immunologiczna – rodzaje autoprzeciwciał, ich znaczenie diagnostyczne, aspekty metodologiczne;
• zespół sztywnego człowieka: diagnostyka immunologiczna – przeciwciała przeciwko GAD65, amfifizynie, receptorowi glicynowemu (GlyR);
• przypadki autoimmunologicznego zapalenia mózgu lub neurologicznego zespołu paranowotworowego.

• pierwotna nefropatia błoniasta: diagnostyka immunologiczna – główne biomarkery serologiczne, metody diagnostyczne, znaczenie kliniczne, interpretacja wyników, kryteria rozpoznania;
• toczniowe zapalenie nerek: etiopatogeneza, opis klasyfikacji histopatologicznej TZN, biomarkery serologiczne TZN, rekomendacje dotyczące oceny parametrów laboratoryjnych u osób chorych na toczeń rumieniowaty układowy w oparciu o zalecenia KDIGO i EULAR, skale aktywności choroby i oceny zajęcia narządowego w przebiegu tocznia;
• zajęcie nerek w przebiegu zapaleń naczyń:
  • zapalenia naczyń związane z ANCA,
  • choroba anty-GBM,
  • krioglobulinemia;
• prezentacja przypadków TZN lub zapalenia naczyń związanego z ANCA;

Po zakończeniu szkolenia osoba uczestnicząca zna:

• główne zasady zlecania testów na obecność autoprzeciwciał;
• aspekty metodologiczne związane z oznaczaniem autoprzeciwciał, w tym dostępne metody, najczęstsze interferencje i błędy dotyczące całego procesu analitycznego z uwzględnieniem fazy przedanalitycznej, analitycznej i poanalitycznej;
• markery immunologiczne stosowane w diagnostyce, monitorowaniu aktywności i odpowiedzi na leczenie oraz ocenie rokowania omawianych chorób układowych tkanki łącznej, autoimmunizacyjnych chorób wątroby i jelit, chorób neurologicznych i chorób nerek o podłożu immunologicznym;
• zasady interpretacji wyników badań immunologicznych z uwzględnieniem wieloetapowości procesu diagnostycznego.

Po zakończeniu szkolenia osoba uczestnicząca potrafi:

• dobierać badania immunologiczne odpowiednie do sytuacji klinicznej w aspekcie omawianych schorzeń;
• dobierać metody celem oceny autoprzeciwciał z uwzględnieniem podziału na metody przesiewowe i antygenowo swoiste;
• identyfikować ograniczenia metod wpływające na wiarygodność wyniku, również w aspekcie pomiarów seryjnych w celu monitorowania aktywności procesu chorobowego, z uwzględnieniem czynników interferujących endo- i egzogennych;
• wskazać badania uzupełniające, celem pogłębienia diagnostyki, w aspekcie objawów klinicznych i wyników badań przesiewowych;
• udzielać laboratoryjnej porady diagnostycznej.

Po ukończeniu szkolenia osoba uczestnicząca:

• współpracuje z lekarzem i pozostałymi członkami zespołu medycznego;
• przekazuje informację medyczną opartą na uzyskanym wyniku w sposób zrozumiały i dokładny;
• omawia wynik z lekarzem i osobą pacjencką z zachowaniem zasad etyki, poufności i bezpieczeństwa danych;
• wskazuje na ograniczenia metody i proponuje rozwiązania w przypadku ryzyka wystąpienia interferencji bądź błędów wpływających na wiarygodność wyników badań.