INFORMACJE

Kontakt telefoniczny (telefony komórkowe i stacjonarne) w godzinach pracy Biura (8-16)

Jeżeli wykonujesz zawód Diagnosty Laboratoryjnego w ramach jednoosobowej działalności gospodarczej i nie dokonałaś/eś jeszcze wpisu do Rejestru Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą sprawdź, co należy zrobić



REJESTR DIAGNOSTÓW

Ze względu na prace związane z przeniesieniem i integracją danych Diagnostów Laboratoryjnych do nowego systemu, wyłączyliśmy tymczasowo wyświetlanie w Rejestrze Diagnostów Laboratoryjnych informacji w zakresie posiadanych specjalizacji. Po zakończeniu prac poinformujemy osobnym komunikatem.

Cytomorfologia - seminarium [PROGRAM] - Krajowa Izba Diagnostów Laboratoryjnych

9 paź 2026

Cytomorfologia medyczna

„Cytomorfologia medyczna” – seminarium

Autor: dr hab. n. med. Olga Martyna Koper-Lenkiewicz

Charakterystyka:

Szkolenie stanowi kompleksowe wprowadzenie do diagnostyki cytomorfologicznej materiałów płynnych i wymazów wykorzystywanych w medycznym laboratorium diagnostycznym. Obejmuje sześć typów materiału: płyn mózgowo-rdzeniowy (PMR), płyny z jam ciała, płyn stawowy, płyny dializacyjne otrzewnowe, popłuczyny pęcherzykowo-oskrzelowe (BAL) oraz wymazy z szyjki macicy.

Prawidłowa ocena cytomorfologiczna PMR ma bezpośredni wpływ na diagnostykę neuroinfekcji, zajęcia ośrodkowego układu nerwowego w nowotworach hematologicznych oraz przerzutów do opon mózgowo-rdzeniowych. Ocena pozostałych materiałów bezpośrednio przekłada się na praktykę: klasyfikacja płynu z jamy ciała i wykrywanie komórek atypowych w płynach z jam ciała, rozpoznawanie kryształów w diagnostyce dny moczanowej i choroby wywołanej kryształami pirofosforanu wapnia, szybkie rozpoznanie dializacyjnego zapalenia otrzewnej, diagnostykę chorób śródmiąższowych i infekcji w BAL oraz wczesne wykrywanie zmian przednowotworowych szyjki macicy.

Praktyczne rozwinięcie treści seminarium stanowi moduł warsztatowy („Część 10. Cytomorfologia medyczna – warsztaty”).

Struktura seminarium:

Program obejmuje siedem modułów merytorycznych oraz część walidacyjną o łącznym wymiarze 8 godzin dydaktycznych (360 minut zajęć stacjonarnych), zgodnie z tabelą poniżej. Wszystkie części (moduły I–VII oraz część walidacyjną) rozpisano szczegółowo poniżej, a wymiar czasu każdej z nich jest zgodny z tabelą.

Tabela modułów: moduł lub część, temat, czas trwania w minutach.
Moduł Temat Czas
I Wspólne wprowadzenie do cytomorfologii materiałów płynnych/wymazów 30 minut
II Płyn mózgowo-rdzeniowy (PMR) 75 minut
III Płyny z jam ciała (opłucna/osierdzie/otrzewna) 60 minut
IV Płyn stawowy 45 minut
V Płyny dializacyjne otrzewnowe 30 minut
VI Popłuczyny pęcherzykowo-oskrzelowe (BAL) 45 minut
VII Wymazy z szyjki macicy 45 minut
- Test wyjściowy (post-test) i podsumowanie 30 minut
Szczegółowy opis tematów:
Temat 1. Wspólne wprowadzenie do cytomorfologii materiałów płynnych/wymazów [30 minut]
  • faza przedanalityczna i rodzaje materiałów;
  • metody przygotowania preparatu;
  • metody barwienia preparatu;
  • badania dodatkowe i standaryzacja raportu; laboratoryjna porada diagnostyczna: zakres, forma i wskazanie ograniczeń zastosowanej metody;
  • kontrola jakości oceny cytomorfologicznej: kontrola wewnętrzna, zgodność międzyoceniająca (weryfikacja preparatu przez drugą osobę oceniającą), udział w programach zewnętrznej oceny jakości oraz wymagania standardów jakości dla medycznych laboratoriów diagnostycznych;
  • zasady pracy z materiałem i danymi: anonimizacja przypadków klinicznych, poufność oraz zakaz rozpowszechniania materiału ilustracyjnego;
  • ćwiczenie interpretacyjne: analiza przykładowego sprawozdania z badania cytologicznego pod kątem kompletności i spójności danych;
  • podsumowanie i pytania kontrolne.
Temat 2. Płyn mózgowo-rdzeniowy (PMR) [75 minut]
  • faza przedanalityczna: nakłucie lędźwiowe, kolejność próbek według przeznaczenia, objętość minimalna, artefakt nakłucia krwawego, stabilność komórek;
  • metody oceny komórkowości (m.in. komora Fuchsa–Rosenthala, cytowirowanie i barwienie (MGG), cytometria przepływowa, analizatory z trybem oznaczania płynów ustrojowych i ich ograniczenia);
  • obraz prawidłowy i patologiczny: komórki prawidłowe i przedziały wartości referencyjnych liczby komórek z uwzględnieniem wieku, typy pleocytozy, makrofagi obładowane jako markery krwawienia podpajęczynówkowego oraz kryterium różnicujące krwawienie rzeczywiste od artefaktu nakłucia krwawego; komórki nowotworowe (blasty, komórki chłoniaka, komórki guzów litych);
  • powiązania kliniczne i różnicowanie pleocytozy odczynowej i nowotworowej: neuroinfekcje, zajęcie OUN w nowotworach hematologicznych, przerzuty do opon; zasady pilnego przekazania wyniku w podejrzeniu bakteryjnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych;
  • ćwiczenie interpretacyjne: analiza przypadku klinicznego oraz elementy projektowania algorytmu postępowania diagnostycznego w pleocytozie PMR;
  • podsumowanie i pytania kontrolne.
Temat 3. Płyny z jam ciała (opłucna/osierdzie/otrzewna) [60 minut]
  • faza przedanalityczna – odrębności materiału: warunki pobrania (torakocenteza, perikardiocenteza, paracenteza), dobór antykoagulantu, objętość minimalna oraz czas do opracowania preparatu; zakres wspólny omówiono w Module I;
  • klasyfikacja płynu: kryteria Lighta – klasyfikacja płynu opłucnowego jako przesięku albo wysięku; gradient albuminowy surowica–płyn (SAAG); stanowisko American Association for the Study of Liver Diseases (AASLD), zgodnie z którym w ocenie wodobrzusza SAAG zastąpił podział na przesięk i wysięk;
  • obraz cytomorfologiczny płynów z jam ciała;
  • badania/barwienia dodatkowe;
  • ćwiczenie interpretacyjne: analiza przypadku klinicznego – klasyfikacja płynu opłucnowego według kryteriów Lighta oraz ocena wodobrzusza z zastosowaniem gradientu SAAG;
  • podsumowanie i pytania kontrolne.
Temat 4. Płyn stawowy [45 minut]
  • faza przedanalityczna – odrębności materiału: artrocenteza, dobór antykoagulantu oraz czas do oceny kryształów; zakres wspólny omówiono w Module I;
  • klasyfikacja i cytoza: płyn niezapalny/zapalny/septyczny/krwotoczny, liczba leukocytów i odsetek neutrofili;
  • kryształy w płynie stawowym: MSU a CPP; rola kompensatora i kompetencji analityka; kryształy oraz cząstki będące źródłem pomyłek;
  • diagnostyka kliniczna: dna moczanowa (kryteria klasyfikacyjne ACR/EULAR 2015) i choroba wywołana kryształami pirofosforanu wapnia – CPPD (kryteria klasyfikacyjne ACR/EULAR 2023); septyczne i protezowe zapalenie stawu (markery: alfa-defensyna, esteraza leukocytarna); automatyzacja cytozy;
  • ćwiczenie interpretacyjne: analiza przypadku klinicznego z zastosowaniem kryteriów klasyfikacyjnych ACR/EULAR dla dny moczanowej i CPPD;
  • podsumowanie i pytania kontrolne.
Temat 5. Płyny dializacyjne otrzewnowe [30 minut]
  • faza przedanalityczna – odrębności materiału: pobranie próbki dializatu z worka odpływowego po wymaganym czasie zalegania, wpływ skróconego czasu zalegania na wynik cytozy oraz warunki transportu i posiewu; zakres wspólny omówiono w Module I;
  • rozpoznanie dializacyjnego zapalenia otrzewnej wg ISPD (aktualizacja 2022);
  • cytoza i rozmaz różnicowy: neutrofile/eozynofile/limfocyty/komórki mezotelialne; interpretacja przy krótkim czasie zalegania;
  • diagnostyka różnicowa mętnego dializatu i testy szybkie: przyczyny infekcyjne (w tym gruźlicze), eozynofilowe, chłonne i chemiczne; pasek esterazy leukocytarnej, biomarkery POC;
  • ćwiczenie interpretacyjne: analiza przypadku klinicznego dializacyjnego zapalenia otrzewnej według kryteriów ISPD;
  • podsumowanie i pytania kontrolne.
Temat 6. Popłuczyny pęcherzykowo-oskrzelowe (BAL) [45 minut]
  • faza przedanalityczna – odrębności materiału: objętość instylowana i odzysk płynu, odrzucenie frakcji oskrzelowej oraz kryteria adekwatności próbki; zakres wspólny omówiono w Module I;
  • prawidłowy skład komórkowy BAL oraz wzorce komórkowe w chorobach śródmiąższowych: limfocytoza, neutrofilia, eozynofilia; stosunek CD4/CD8 (sarkoidoza a zapalenie płuc z nadwrażliwości) wraz z ograniczeniami tego parametru;
  • sytuacje szczególne: infekcje oportunistyczne (PJP – piankowe odlewy pęcherzykowe, barwienia srebrne), krwawienie pęcherzykowe (hemosyderyna), eozynofilowe zapalenia płuc;
  • nowotwory, standaryzowane raportowanie i badania dodatkowe: cytologia i jej ograniczenia; kategorie WHO Reporting System for Lung Cytopathology (IAC-IARC-WHO, 2022), obejmującego materiał BAL i popłuczyny oskrzelowe: niediagnostyczny/niewystarczający, łagodny, atypowy, podejrzany o zmianę złośliwą, złośliwy; immunofenotypowanie, profilowanie molekularne;
  • ćwiczenie interpretacyjne: analiza przypadku klinicznego z zastosowaniem kategorii WHO Reporting System for Lung Cytopathology;
  • podsumowanie i pytania kontrolne.
Temat 7. Wymazy z szyjki macicy [45 minut]
  • faza przedanalityczna: pobranie ze strefy transformacji, rozmaz konwencjonalny a cytologia płynna (LBC), utrwalanie i adekwatność próbki;
  • system Bethesda (TBS);
  • cytomorfologia na poziomie rozpoznawania obrazów ilustracyjnych: prawidłowe komórki płaskonabłonkowe i gruczołowe, cechy cytologiczne komórek raka płaskonabłonkowego i gruczołowego, koilocyty (HPV), cechy LSIL/HSIL, atypowe komórki gruczołowe; najczęstsze pułapki interpretacyjne;
  • model przesiewu obowiązujący w Polsce: pierwotne badanie HPV HR jako podstawowe badanie przesiewowe w Programie Profilaktyki Raka Szyjki Macicy (od 1 sierpnia 2026 r. w miejsce klasycznej cytologii); badanie triage – cytologia na podłożu płynnym (LBC) z tego samego materiału, wykonywana wyłącznie przy dodatnim wyniku testu HPV HR;
  • zakres kompetencji: moduł ma charakter wprowadzająco-interpretacyjny i nie nadaje uprawnień do samodzielnej oceny przesiewowych rozmazów cytologicznych, która wymaga odrębnych kwalifikacji cytomorfologa;
  • ćwiczenie interpretacyjne: analiza przykładowego sprawozdania cytologicznego sformułowanego w kategoriach Systemu Bethesda wraz z propozycją dalszego postępowania;
  • podsumowanie i pytania kontrolne.
Część walidacyjna. Test wyjściowy (post-test) i podsumowanie [30 minut]
  • test wyjściowy (post-test) wspólny dla wszystkich modułów: min. 10 pytań jednokrotnego wyboru oraz min. 1 zadanie typu case-based;
  • ocena zadań przez osobę prowadzącą na podstawie klucza odpowiedzi i kryteriów zaliczenia zawartych w skrypcie, wraz z indywidualną informacją zwrotną;
  • podsumowanie szkolenia, w tym wskazówki do samooceny praktyki własnego laboratorium względem wymagań standardów jakości, oraz dalsze kierunki kształcenia.
Efekty nauki:
1. Wiedza

W zakresie poszczególnych modułów osoba uczestnicząca:

  • zna rodzaje materiałów objętych szkoleniem oraz wspólne dla nich etapy fazy przedanalitycznej, metody przygotowania preparatu i metody barwienia, a także zakres badań dodatkowych i zasady standaryzacji sprawozdania z badania cytologicznego (Moduł I);
  • zna elementy kontroli jakości oceny cytomorfologicznej: kontrolę wewnętrzną, zgodność międzyoceniającą (weryfikację preparatu przez drugą osobę oceniającą) oraz udział w programach zewnętrznej oceny jakości, a także wymagania standardów jakości dla medycznych laboratoriów diagnostycznych (Moduł I);
  • zna odrębności fazy przedanalitycznej badania PMR (kolejność próbek według przeznaczenia, objętość minimalną, stabilność komórek, artefakt nakłucia krwawego), zna metody oceny komórkowości wraz z ich ograniczeniami – komorę Fuchsa–Rosenthala, cytowirowanie z barwieniem MGG, cytometrię przepływową oraz analizatory z trybem oznaczania płynów ustrojowych – oraz zna prawidłowy i patologiczny obraz cytomorfologiczny PMR: komórki prawidłowe i przedziały wartości referencyjnych z uwzględnieniem wieku, typy pleocytozy, makrofagi obładowane jako marker krwawienia podpajęczynówkowego oraz komórki nowotworowe (blasty, komórki chłoniaka, komórki guzów litych) (Moduł II);
  • zna odrębności fazy przedanalitycznej płynów z jam ciała (warunki pobrania, dobór antykoagulantu, objętość minimalną, czas do opracowania preparatu), zna klasyfikację płynu opłucnowego na przesięk albo wysięk według kryteriów Lighta oraz zastosowanie gradientu albuminowego surowica–płyn (SAAG) w ocenie wodobrzusza wraz ze stanowiskiem AASLD, a także zna obraz cytomorfologiczny płynów z jam ciała i zakres badań oraz barwień dodatkowych (Moduł III);
  • zna odrębności fazy przedanalitycznej płynu stawowego (artrocentezę, dobór antykoagulantu, czas do oceny kryształów), zna klasyfikację płynu stawowego na niezapalny, zapalny, septyczny i krwotoczny opartą na liczbie leukocytów i odsetku neutrofili, zna cechy różnicujące kryształy MSU i CPP w świetle spolaryzowanym z użyciem kompensatora oraz kryształy i cząstki będące źródłem pomyłek, a także zna kryteria klasyfikacyjne ACR/EULAR dla dny moczanowej (2015) i dla choroby wywołanej kryształami pirofosforanu wapnia – CPPD (2023) oraz laboratoryjne markery septycznego i protezowego zapalenia stawu (alfa-defensyna, esteraza leukocytarna) (Moduł IV);
  • zna zasady pobrania próbki dializatu z worka odpływowego po wymaganym czasie zalegania wraz z warunkami transportu i posiewu, zna kryteria rozpoznania dializacyjnego zapalenia otrzewnej według ISPD (aktualizacja 2022), zna skład rozmazu różnicowego dializatu i wpływ skróconego czasu zalegania na wynik cytozy, a także zna przyczyny mętnego dializatu w diagnostyce różnicowej – infekcyjne (w tym gruźlicze), eozynofilowe, chłonne i chemiczne – oraz miejsce testów szybkich (pasek esterazy leukocytarnej, biomarkery POC) (Moduł V);
  • zna kryteria adekwatności próbki BAL (objętość instylowaną i odzysk płynu, odrzucenie frakcji oskrzelowej), zna prawidłowy skład komórkowy BAL i wzorce komórkowe w chorobach śródmiąższowych – limfocytozę, neutrofilię, eozynofilię – oraz znaczenie i ograniczenia stosunku CD4/CD8, zna obrazy sytuacji szczególnych (infekcje oportunistyczne, w tym PJP, krwawienie pęcherzykowe, eozynofilowe zapalenia płuc), a także zna kategorie WHO Reporting System for Lung Cytopathology (IAC-IARC-WHO, 2022) oraz miejsce immunofenotypowania i profilowania molekularnego (Moduł VI);
  • zna zasady pobrania wymazu ze strefy transformacji, utrwalania i oceny adekwatności próbki oraz różnice między rozmazem konwencjonalnym a cytologią na podłożu płynnym (LBC), zna strukturę i kategorie Systemu Bethesda (TBS), zna cechy cytologiczne prawidłowych komórek płaskonabłonkowych i gruczołowych, koilocytów, zmian LSIL i HSIL, atypowych komórek gruczołowych oraz komórek raka płaskonabłonkowego i gruczołowego wraz z najczęstszymi pułapkami interpretacyjnymi, a także zna model przesiewu obowiązujący w Polsce, w którym pierwotnym badaniem przesiewowym jest test HPV HR, a cytologia LBC pełni rolę badania triage (Moduł VII).
2. Umiejętności

W zakresie poszczególnych modułów osoba uczestnicząca:

  • stosuje zasady opracowania materiału cytologicznego i standaryzacji sprawozdania z badania: ocenia kompletność i spójność danych w sprawozdaniu z badania cytologicznego oraz dobiera metodę przygotowania preparatu i metodę barwienia do rodzaju materiału (Moduł I);
  • interpretuje obraz cytomorfologiczny płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR): różnicuje na podstawie opisu przypadku klinicznego pleocytozę odczynową od nowotworowej, odróżnia krwawienie podpajęczynówkowe od artefaktu nakłucia krwawego, wskazuje sytuacje wymagające weryfikacji mikroskopowej i cytometrii przepływowej oraz ograniczenia zastosowanej metody oceny komórkowości, a także tworzy elementy algorytmu postępowania diagnostycznego w pleocytozie PMR (Moduł II);
  • interpretuje wyniki badań płynów z jam ciała: klasyfikuje na podstawie opisu przypadku klinicznego płyn opłucnowy jako przesięk albo wysięk, stosując kryteria Lighta, oraz ocenia wodobrzusze z zastosowaniem gradientu albuminowego surowica–płyn (SAAG) (Moduł III);
  • interpretuje wyniki diagnostyki laboratoryjnej w chorobach stawu: rozpoznaje cechy różnicujące kryształy MSU i CPP w obrazie w świetle spolaryzowanym, interpretuje wynik cytozy płynu stawowego w odniesieniu do klasyfikacji płynu oraz stosuje na podstawie opisu przypadku klinicznego kryteria klasyfikacyjne ACR/EULAR dla dny moczanowej i dla CPPD (Moduł IV);
  • ocenia wynik badania dializatu otrzewnowego: interpretuje cytozę i rozmaz różnicowy dializatu z uwzględnieniem czasu zalegania, stosuje kryteria ISPD w rozpoznaniu dializacyjnego zapalenia otrzewnej oraz wskazuje nieinfekcyjne przyczyny mętnego dializatu wymagające diagnostyki różnicowej, na podstawie opisu przypadku klinicznego (Moduł V);
  • interpretuje rozmaz różnicowy BAL, w tym stosunek CD4/CD8, w kontekście klinicznym i wraz z ograniczeniami tego parametru, oraz przypisuje wynik badania do kategorii WHO Reporting System for Lung Cytopathology na podstawie opisu przypadku klinicznego (Moduł VI);
  • interpretuje sprawozdanie z badania cytologicznego szyjki macicy sformułowane w kategoriach Systemu Bethesda i proponuje dalsze postępowanie diagnostyczne, uwzględniając rolę testu HPV HR jako badania pierwotnego oraz cytologii na podłożu płynnym (LBC) jako badania triage (Moduł VII);
  • formułuje treść laboratoryjnej porady diagnostycznej do wyniku badania cytomorfologicznego, wskazując ograniczenia zastosowanej metody oraz sytuacje wymagające badań uzupełniających (moduły I–VII).
3. Kompetencje społeczne

Osoba uczestnicząca:

  • jest gotowa do przekazania osobie zlecającej badanie laboratoryjnej porady diagnostycznej wraz z ograniczeniami zastosowanej metody oraz do przekazania wyniku w podejrzeniu bakteryjnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych (moduły I–VII);
  • jest gotowa do przestrzegania zasad etyki zawodowej i poufności w pracy z materiałem cytologicznym i danymi identyfikującymi przypadek, w tym do anonimizacji przypadków klinicznych i do nierozpowszechniania materiału ilustracyjnego (moduły I–VII);
  • jest gotowa do krytycznej oceny praktyki własnego laboratorium w odniesieniu do wymagań standardów jakości, z wykorzystaniem wskazówek do samooceny omawianych w części walidacyjnej (moduły I–VII).

Ta strona używa plików cookie.

Więcej szczegółów w naszej Polityce Cookies
Rozumiem